Florence Nightingale (1820-1910)

Verplegen uit roeping
Op 12 mei 1820 wordt in het Italiaanse Florence de dochter van de Engelse familie Nightingale geboren. De baby krijgt de toepasselijke naam van ‘Florence’. Ze groeit op in Engeland en ontvangt als dochter van zeer welgestelde ouders een degelijke opvoeding. Dat is gebruikelijk in deze kringen. Al heel jong maakt Florence er gewoonte van haar gedachten op papier te zetten en al die notities te bewaren. Zo schrijft ze op 7 februari 1837: “I heard the voice of God, He called me to His service.” Hierna voelt ze zich geroepen tot Zijn dienst, hoewel het haar niet precies duidelijk is wat die dienst nu eigenlijk in houdt. Dat wordt het haar wel, als zij in 1850 de Diakonessen-gemeenschap in Kaiserswerth (Duitsland) bezoekt en daar ds. Fliedner en zijn vrouw Frederieke ontmoet. Deze vinden het ‘door God geroepen zijn’ een voorwaarde voor een goede ziekenverpleging en Florence begrijpt ineens haar roeping. In 1851 verblijft zij opnieuw enige tijd bij de Fliedners en ook in Parijs bij de nonnen. Zo wordt ze, zij het nog primitief, opgeleid tot ziekenverpleegster. Dat gaat allemaal niet gemakkelijk. Van een dame in die tijd wordt immers verwacht dat ze huwt en een trouwe echtgenoot en moeder wordt. Daar heeft Florence helemaal geen zin in. Ze krijgt grote ruzie met haar ouders, maar laat zich niet van de wijs brengen. Ze wil en zal iets doen aan de erbarmelijke ziekenverpleging. Ze begint met zich goed te oriënteren op de toestand in de grote ziekenhuizen in Engeland. En later ook in andere landen. Ze verzamelt zo een enorme hoeveelheid gegevens over sterfte, ziekte en leefbaarheid in de ziekenhuizen. Die gegevens zet ze om in grafieken en statistieken en dat worden haar wapens om de onhygiënische toestanden te lijf te gaan. Hiermee is Florence een van de eerste statistici geworden!

De harde werkelijkheid op de Krim
En dan krijgt ze de kans van haar leven: er breekt oorlog uit op de Krim en de Engelse soldaten sterven bij bosjes. Het Engelse vaderland is diep geschokt en schreeuwt om iemand die al die problemen daar eens even goed aanpakt. Maar wie moet dat nu doen? Wie heeft ervaring, gezag en overwicht genoeg om die ellende te veranderen? Dan valt de naam van Florence Nightingale, die eigenlijk precies voldoet aan al die eisen. De minister van oorlog vraagt haar te gaan en ze gaat. Maar niet nadat ze een groep van 38 vrouwen om zich heen verzamelt die met haar mee gaan. Ze vertrekken per schip naar Scutari aan de Bosporus, tegenover Istanbul. De situatie die zij daar aantreft bij aankomst is onbeschrijflijk. Een kazerne doet dienst als hospitaal, maar er is geen water, het sanitair is slecht en vervuild, keukens ontbreken, artsen en verplegers zijn er nauwelijks. En vanwege een ongelofelijk slecht georganiseerd Engels leger, stromen de gewonden binnen. Dag in dag uit. Uit deze chaos weet Florence een hospitaal te scheppen, waar de gewonden een menswaardige verzorging ontvangen. Zelf is ze dag en nacht in touw en haar bijnaam, door de gewonden bedacht, “the lady with the lamp” illustreert hoe zij wordt gewaardeerd. “Wij konden haar schaduw wel kussen, als die over ons heen viel” schreef een oud-patiënt uit Scutari.

Verplegen als vak
Weer terug in Engeland ontvangt zij als dank voor het vele werk een bedrag aan geld, dat zij besteedt aan de oprichting van de eerste verpleegstersschool in Engeland, bij het St. Thomas Hospital (1860). Florence onttrekt zich al spoedig aan het openbare leven. Men weet niet wat ze precies mankeert, maar het varieert van een permanente zenuwinzinking tot post-traumatisch-oorlogssyndroom. Wat ze gezien en meegemaakt heeft op de Krim, heeft ze nooit kunnen verwerken. En dus blijft ze vanaf 1856 vooral binnen op de divan. Vanuit haar kamer correspondeert zij, organiseert zij en vecht zij verder voor een betere gezondheidszorg zowel voor burgers als voor militairen. In 1859 schrijft ze al haar kennis op in de bestseller “Notes on Nursing”. Binnen een paar jaar is dit het internationale handboek voor ziekenverpleging. Dit boekje bevat de principes van een goede ziekenverpleging en wie het nu leest, merkt hoe knap het is geweest om al in de 19de eeuw zo vooruitstrevend over ziekenverpleging en de opleiding tot verpleegster te denken. Op basis van onder andere dit kleine werkje krijgt Florence Nightingale de eretitel ‘grondlegster’ van de moderne ziekenverpleging.
En natuurlijk was Florence geen heilige! Modern historisch onderzoek toont bijvoorbeeld aan dat Florence dit allemaal niet in haar eentje heeft gedaan maar zich steeds omringde met andere inspirerende vrouwen. Het feit dat ze behoorlijk kapitaalkrachtig was, heeft haar zeker ook geholpen dit allemaal voor elkaar te krijgen. Dit alles neemt niet dat zij als 19de eeuwse vrouw die ongewone stap naar buiten gezet heeft en de ziekenverpleging op de maatschappelijke en politieke agenda heeft gezet. En om die reden verdient zij de eretitel ‘grondlegster van de moderne ziekenverpleging’ dubbel en dwars!

Bron: www.fni.nl Florence Nightingale Instituut in Zetten